Hoewel de gierzwaluw bekend is als holenbroeder in gebouwen, broeden op diverse plaatsen in Europa de gierzwaluwen niet (of niet alleen) in huizen en gebouwen maar (ook) in boomholten. Roger & Fossé (2001) beschreven het broeden in bomen in het Franse département Maine et Loire. In bepaalde deelstaten van Duitsland worden broedende gierzwaluwen in gezien als indicatorsoort voor een hoge natuurlijke kwaliteit van bossen (zie Wortelboer, 2015 en de verwijzingen daarin). Meer recent heeft Prampart (2019) een overzicht gegeven van broedgevallen in bomen in Europa, deels gebaseerd op oude literatuur (zie kaartje hieronder).
In Nederland heeft schrijver dezes (Rick Wortelboer) in Doorn twee gierzwaluwen zien invliegen in een hol van een specht boven in een grove den. Een broedgeval is niet geconstateerd. In Hilversum heeft een gierzwaluw één jaar in een boomholte in een grove den gebroed (Van Diek & Oosterhof, 2024). Andere broedgevallen in boomholten in Nederland zijn er echter niet bekend. Daarnaast is in Nederland één geval bekend waar al 15 jaar gierzwaluwen broeden in nestkasten in bomen (maar dus niet in een boomholte) in Breezand. (Zie foto’s hieronder.)
In Kroatië broeden vale gierzwaluwen in holtes in palmen aan de kust op de boulevard van Makarska (waarneming Rick Wortelboer).
Veel veranderd voor de gierzwaluw in Lapland
In Lapland (o.a. in Hakkas, Zweden) waren gierzwaluwen eveneens gewend aan broeden in bomen. Zo was het ooit. Inmiddels is Zweden een dunne-bomen-land geworden omdat alle bossen aangeplant en omgehakt worden voor papier en multiplex. Er zijn in Lapland dus geen oude spechtenholen meer beschikbaar voor gierwaluwen om in te broeden. Alleen in sommige natuurgebieden en in tuinen en parken vind je nog dikkere bomen met holten. Bij gebrek aan natuurlijke holen in oude bomen tegenwoordig, worden nestkasten van berkenstammen in bomen opgehangen waar de gierzwaluwen nu in broeden (zie foto hiernaast).
Nestkasten van berkenstammen voor gierzwaluwen in een boom in Hakkas, Zweeds Lapland. Bron: http://canmovefieldblog.blogspot.com/2011/07/migrating-swifts-in-swedish-lapland.html
Bronnen:
- Prampart, A., 2019. La nidification arboricole du Martinet noir Apus apus en France et ailleurs. [Het broeden van gierzwaluwen in boomholtes in Europa] Ornithos, 26 (3) : 130-140.
- Roger T. & A. Fossé 2001. Nidifications arboricole et rupestre du Martinet noir Apus apus en Maine-et-Loire. Crex 2001 : 21-29.
- Wortelboer, R., 2015. Gierzwaluwen nader bekeken: 10 jaar waarnemingen met camera’s bij nesten. Limosa 88 (2015): 57-73. (zie hier)
Beelden van gierzwaluwen in nestkasten in een boom in Breezand
