Gedurende een aantal jaren worden er temperatuurmetingen gedaan onder daken en in nestkasten waarin gierzwaluwen broeden. Op camerabeelden was te zien dat nesten onder daken erg heet werden. Incidentele metingen lieten temperaturen zien van meer dan 50 °C. Om de gegevens eens op een rijtje te zien en algemene conclusies te trekken is er een Themadag Temperatuur in gierzwaluwnesten georganiseerd (12-4-2026).
Op de themadag hebben Gerrit Assink (Sweco) en Rick Wortelboer (GWG) een presentatie gegeven. Hieronder vind je linkjes naar de presentaties.
Gerrit Assink vertelde over een renovatieproject in Ede waar gierzwaluwen broeden. Standaard moest van het bevoegd gezag (de omgevingsdienst Gelderland) neststenen worden ingebouwd in de kopgevels. Maar het project leenden zich ertoe om juist vlakbij de plaatsen waar de gierzwaluwen broeden (op de muur van de voor- en achtergevels) een aangepaste nestruimte te maken in de constructie met een vliegpad dat nagenoeg identiek was aan dat van de oude nestplaatsen. Voorwaarde vanuit de omgevingsdienst was dat de temperatuur in de nestruimtes zou worden gemeten.
Zo gezegd zo gedaan: de gierzwaluwkasten in de dakgoten zijn aangebracht en direct door de gierzwaluwen in gebruik genomen (geen lokgeluiden nodig!). De temperatuur in deze kasten bleef zelfs op de zeer hete dagen van 1-2 juli 2025 onder de 40 °C en slechts een paar uur boven 38 °C. Dit jaar wordt ook in de standaard inbouw-neststenen de temperatuur gemeten. We zijn benieuwd naar het resultaat.
Zie de Presentatie van Gerrit Assink – Renovatie Indische Buurt Ede
Rick Wortelboer gaf een overzicht van de temperatuurmetingen in Nederland. Temperaturen onder dakpannen worden in de zomer standaard hoog, veel hoger dan de lichaamstemperatuur van gierzwaluwen (42 °C). Gesteld kan worden dat boven 40 °C de temperatuur kritiek wordt voor ouders en jongen. Onder dakpannen kan de temperatuur 20-30 °C hoger zijn dan de omgevingstemperatuur. Hoge temperaturen onder dakpannen was bekend, maar ook in neststenen en ingebouwde kasten kan de temperatuur (te) hoog oplopen. Met name jongen die al in de veren zitten (en hun warmte minder goed kwijt kunnen) hebben hier last van.
Waarom denken we dan dat gierzwaluwen altijd onder daken broeden of gebroed hebben? Simpel gezegd: de daken van tegenwoordig zijn niet dezelfde daken als die van vroeger. De techniek is voortgeschreden, werkwijze en regels zijn veranderd. Oudere daken hadden veel meer ventilatie onder de pannen (door kapotte pannen, scheve pannen, niet helemaal op elkaar aansluitende pannen, ventilerende nokken en daklijsten, enz.). Deze ventilatiemogelijkheden zijn bij nieuwe daken goeddeels verdwenen, waardoor de temperatuur bij dezelfde hoeveelheid zon verder kan oplopen. Daarnaast zijn tegenwoordig de temperaturen in de zomer in de buitenlucht bij ons hoger, waardoor de opwarming sneller optreedt. Het zijn dus 3 factoren die een rol spelen: de buitentemperatuur, de directe zonnestraling en de ventilatie.
Rick kwam tot de volgende conclusies:
- De grens in temperatuur waarbij gierzwaluwen sterven of permanent letsel ondervinden is niet bekend (niet gemeten)
- Een lichaamstemperatuur (42 °C) kan wel als fysiologische grens aangehouden worden. Voor de
veiligheid: 40 °C als maximum temperatuur aanhouden)
- Een lichaamstemperatuur (42 °C) kan wel als fysiologische grens aangehouden worden. Voor de
- Onder dakpannen wordt het veel te heet (>50 °C)
- Ventilatieopeningen in dak werken soms een beetje (beperkt) maar ook niet altijd en altijd onvoldoende
- In neststenen kan het ook boven 40 °C worden
- aandacht voor plaatsing op windrichting: bij voorkeur noordelijke richtingen
- Wit verven van nestkasten helpt
- -5 ° C t.o.v. bruine kast; dak van de nestkast isoleren helpt ook (extra -2 °C bij witte kast)
- Kasten onder een dakgoot (uit de zon) is veilig op elke windrichting
- Let bij plaatsing van inbouwkasten er op dat er voldoende ventilatie blijft achter de kasten
- de ruimte achter de kasten (in zolder of toren kan ook opwarmen en de temperatuur verder doen laten stijgen)
- In alle gevallen: voorkom warmtestraling door objecten (dakpannen onder dak, stenen en muren in de zon voor en onder kast)
- Let op de de constructie van de kast de warmte aan de voorzijde niet doorgeeft naar de rest van de kast, bv. bij een metalen kast. In het Verenigd Koninkrijk wordt veel met metalen kasten gewerkt maar is nog geen enkel zicht op de effecten op de temperatuur van dit soort type kasten.
Zie de Presentatie van Rick Wortelboer – Overzicht Temperatuurmetingen in gierzwaluwnesten
Internationale gierzwaluwconferentie 2026 Castlebar, Ierland
In mei 2026 werd de 8e internationale gierzwaluwconferentie gehouden in Castlebar, county Mayo, Ierland. Hierbij werden er door Rick Wortelboer resultaten van temperatuurmetingen besproken en op een rijtje gezet (als voortzetting van de Themadag Temperatuur van voorjaar 2026). De presentaties zijn in het Engels. Binnenkort worden de nieuwe resultaten opgenomen op deze website.
Presentatie over temperatuurmetingen onder daken (Engels)
Presentatie over temperatuurmetingen in gierzwaluwnesten (Engels)
